20 października 2020

Czwarty dzień grudnia – BARBÓRKA

3 min read

Kojarzy mi się najbardziej z malowaniem i wycinaniem górniczej czapki, wykonanej z papieru, na lekcji plastyki w szkole podstawowej. Czapka taka obowiązkowo musiała mieć „pióropusz” z pociętej cieniutko na paseczki białej kartki oraz przyklejonych na przodzie czapki żółtych symboli górniczych, skrzyżowanych młotów.

 

Tak, my, pokolenie trzydziestokilkulatków pamiętamy to najbardziej charakterystyczne święto w polskim kalendarzu. A jak jest dzisiaj?

Oprócz mediów, które w każdym dniu upatrują się jakiegoś święta, chyba mało kto pamięta o Barbórce. A myślę, że to ważne w naszej kulturze i świadomości, by następne pokolenia kultywowały ten jakże piękny i ważny element. To w końcu święto ludzi ciężko pracujących, górników, hutników, a praca każdego z nas, jest ciężkim i cennym doświadczeniem i to właśnie praca, powinna być dla nich wzorem i motywacją.

Święta Barbara, która jest patronką wszystkich narażonych na wybuchy, pracujących w ciężkich warunkach, narażonych na nagłą i niespodziewaną śmierć: górników, hutników, marynarzy, rybaków, żołnierzy, to kobieta, która sama poniosła męczeńską śmierć.

Mundur górniczy

Został wprowadzony, by zacieśnić więzi górnicze. Obecny wzór munduru został wprowadzony w 1983 r. i nawiązuje do pierwowzoru. Wysoka sztywna czapka spełniała rolę hełmu ochronnego. Czasami dla ochrony przed wodą kapiącą ze stropu naciągano na głowę kaptur, który przedłużał się w dłuższą lub krótszą pelerynkę. Najbardziej charakterystycznym elementem stroju górniczego był skórzany fartuch zwany skórą lub łatą, (dlatego dziś górnik przyjmowany do braci na specjalnym chrzcie skacze przez skórę).

Górnicza czapka to czako (z pióropuszem, z symbolem skrzyżowanych pyrlika i żeloska – dawnych narzędzi, przypominających nieco młoty. Pióropusz przy czako, symbolizuje ptasie pióra, którymi kiedyś górnicy czyścili otwory strzałowe. Kolor pióropusza też ma znaczenie. Zielony noszą generalni dyrektorowie. Biały – inżynierowie i technicy górniczy. Tradycyjny czarny – górnicy dołowi. Czerwony natomiast to przywilej górniczej orkiestry (biało-czerwony – orkiestrmistrza).

 

Szpada

Górnicza szpada obecnie jest odznaką honorową. Przywilej jej przypinania zarezerwowany jest tylko dla wyróżnionych. Szpada górnicza jest symbolem honoru, wolności i godności górnika. Tradycja pochodzi z dawnych wieków.

Pyrlik i żelosko

Górnicze godło – duma branży. Ludzie spoza Śląska mówią o nim „skrzyżowane młotki”. Dokładnie, są to skrzyżowane żelazny młot – pyrlik – oraz żelazny klin zwany żelazkiem, czyli najstarsze znane narzędzia górnicze.

Kolory

Czerń, czyli symbol podziemi. Zieleń – symbol natury i tego, co jest na ziemi.

Niedawno odbył się 50 Rajd Barbórka. Ale w tradycji górniczej Barbórka rozpoczyna się poranną mszą przy figurze Św. Barbary. Odbywają się uroczyste akademie, spotkania, koncerty, zabawy, bale, występy artystyczne, w których biorą udział całe rodziny górnicze.

W dniach poprzedzających to święto organizowane są tzw. karczmy piwne, w których biorą udział górnicy oraz osoby związane z górnictwem (emeryci, pracownicy firm kooperujących z kopalniami, naukowcy z wydziałów górniczych wyższych uczelni oraz osoby tam studiujące).

Karczma piwna odbywa się wg pewnego, stałego, rytuału. Uczestnicy zasiadają przy dwóch długich stołach, starsi (stare strzechy) oraz młodsi (młode strzechy). Karczma oficjalnie rozpoczyna się odśpiewaniem hymnu górniczego. Podczas biesiady śpiewane są pieśni i piosenki górnicze, opowiada się dowcipy, zasłużonych nagradza się szpadami górniczymi, darowywane są również prezenty nawiązujące w jakiś sposób do śmiesznych wydarzeń mających miejsce od ostatniej biesiady.

Dzisiaj, dzieciaki nie robią już takich czapek, pewnie też niewiele wiedzą o barbórce.

Szkoda, bo to taki głos o potrzebie szacunku do pracy i ludzi, którzy ją wykonują.

Agnieszka Krizel

Please follow and like us:
Social Share Buttons and Icons powered by Ultimatelysocial
RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook