9 dzień marca – DZIEŃ STATYSTYKI POLSKIEJ

Święto obchodzone corocznie i uchwalone na zebraniu Komitetu Statystyki i Ekonometrii PAN, 2 grudnia 2008 roku.

Dzień ten został wybrany na pamiątkę sesji Sejmu Czteroletniego – 9 marca 1789 roku, podczas której Fryderyk Józef Moszyński, uzasadniał przeprowadzenie spisu statystycznego na ziemiach polskich. W efekcie, 22 czerwca tegoż samego roku, sejm proklamował spis ludności Rzeczypospolitej Obojga i uchwalił konstytucję: Lustracja dymów i podanie ludności.

 

Była to – jak na owe czasy – jedyna na świecie analiza sytuacji dochodowej i wydatkowej jednostek administracyjnych państwa polskiego. Intencją wystąpienia Fryderyka hrabiego Moszyńskiego była propozycja przeprowadzenia spisu ludności i „dymów” (budynków). Z niezwykłą przenikliwością, jak na swoje czasy zaprojektował organizację spisu, podstawowe kategorie spisowe, wzory tablic, a następnie przedstawił wyniki tego spisu w odrębnych tabelach, pokazujących strukturę społeczną i terytorialny rozkład ludności (z wyłączeniem duchowieństwa i szlachty). Intencją przedsięwzięcia było zebranie informacji o ludności płci męskiej w wieku poborowym, ponieważ kraj był w ostrym konflikcie zbrojnym z Rosją carską.
Symbolika tego zdarzenia ukazuje, jak wielką rolę miała odegrać statystyka w próbie przekształcenia Rzeczypospolitej w nowoczesne państwo europejskie.

 

Agnieszka Krizel