23 października 2020

HISTORIE Z TEJ I NIE Z TEJ ZIEMI. Kosznajderia

3 min read

To region prawie nieznany i bardzo nietypowy. To region historyczny, którego historia istnienia zakończyła się wraz z rokiem 1945 i zmianami na mapie politycznej po II wojnie światowej.

Wtedy to mieszkańcy tej małej enklawy na pograniczu kaszubsko-tucholskim musieli opuścić zamieszkiwane prze nich tereny. Wysiedleni Kosznajdrzy byli potomkami sprowadzonych tu w latach 1434-1438 Niemców – katolików z okolic Osnabrück (Dolna Saksonia). Przybysze zajęli kilka pomorskich wsi położonych w trójkącie między Tucholą, Chojnicami a Kamieniem Krajeńskim. Dzięki małżeństwom mieszanym i efektywnemu pomnażaniu majątku, w XIX w. Kosznajderia liczyła już kilkanaście osad.

Fot. tadeusz.theuss.pl

Tajemniczo brzmiąca nazwa tego regionu ma według badaczy dwa prawdopodobne pochodzenia i wytłumaczenia. Pierwsze stoi na stanowisku, że nazwa Kosznajder, pochodzi od koszenia (Koschneider/kosiarz), które było – według polskich sąsiadów – zajęciem niemieckich osadników, a także przykłdem ich całkowitego oddania się pracy na roli. Teoria druga wiąże nazwę regionu z nazwiskiem urzędnika starostwa tucholskiego (Koźniewski, Kośniewski, Koschnewski), który w XV w. zarządzał tym terenem. Osadnicy z Osnabrück to zatem „ludzie Kośniewskiego”.

Z tego urobiła się nazwa Koschnewjer, a potem Kosznajder. Kosznajdrzy stanowili świadoma swego pochodzenia i odrębności kulturowej grupę etniczną. Od polskich sąsiadów różnił ich język i zwyczaje, a łączyła wyznawana religia, wspólnota sąsiedzka. Z niemieckimi mieszkańcami – w większości protestantami – tych terenów, sprowadzonych na Pomorze w ramach akcji kolonizacyjnej łączył wprawdzie język, ale nie wyznanie.

Fot. tadeusz.theuss.pl

Pozostałością materialną po mieszkańcach Kosznajderii są ostatnie już drewniane chaty. W Pamięć o Koszmajdrach jest współcześnie rewitalizowana, odżywając w pamięci lokalnych społeczności. Najbardziej charakterystycznym elementem kultury Koszmajdrów są do dziś ich niemieckie nazwiska.

Silno. Kosznajdrzy mieszkali w Kosznajderii

Fot. Zuzanna Grabska (http://www.krajoznawcy.info.pl)

Kosznajderia istniała w Polsce przez prawie trzy i pół wieku. Współistnienie sąsiedzkie skutkowało przenikaniem się kultur – głównie przez małżeństwa. Tak długi okres wspólnoty państwowej i 500-letniej wspólnoty sąsiedzkiej, skutkował przenikaniem się obu kultur i narodów, także poprzez małżeństwa. Trudna historia XX wieku spowodowała, że tak mocno zakorzeniona na gruncie Pomorza grupa, licząca kilkanaście tysięcy osób, musiała opuścić swą ojczyznę po pięciu wiekach trwania. W Niemczech, gdzie osiadła po II wojnie światowej, uległa rozproszeniu i przestała istnieć jako zwarta wspólnota.

W ostatnich latach, dzięki zainteresowaniu skierowanemu na kultury regionalne, odżywa pamięć o mieszkańcach dawnej Kosznajderii. Jej potomkowie poszukują świadomości swojego pochodzenia czy współistnienia z grupą dawnych osadników. W Niemczech, gdzie osiadła po II wojnie światowej, uległa rozproszeniu i przestała istnieć jako wspólnota regionalna.

 

Justyna Słomska-Nowak

Fot. wprowadzająca – tadeusz.theuss.pl

(red.)

Please follow and like us:
Social Share Buttons and Icons powered by Ultimatelysocial
RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook