24 października 2020

KLESZCZE KLESZCZA – SEZON W PEŁNI.

7 min read

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERAAtakują szybko i skutecznie. Swoje ofiary wyczuwają już z odległości 20 m. Wkłuwając się w ciało, wprowadzają wraz ze śliną substancje znieczulające, dzięki temu na swoich ofiarach mogą żerować niezauważone nawet kilka dni.

Kleszcze, przenoszą liczne wirusy, riketsje i inne bakterie, pierwotniaki oraz robaki wywołujące groźne dla człowieka i zwierząt choroby. Wśród nich najszerzej rozpowszechnione w Europie (w tym także w Polsce) są borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu. Zmiany w aktywności oraz zachowaniu kleszczy sprawiają, że nawet we własnym domu nie możemy czuć się bezpiecznie.

Kleszcze należą do gromady pajęczaków. Głodne samice są długości 3-4 mm, ale napełnione krwią żywiciela osiągają długość około 20 mm, a gatunki z ciepłych stref klimatycznych – nawet 30 mm.

Każde stadium rozwojowe kleszcza, tzn. larwa, nimfa i postacie dorosłe, pobiera krew, aby móc się dalej rozwijać. Ukłucie kleszcza może wywołać zmiany skórne oraz ogólnoustrojowe, a także przyczynić się do zakażenia człowieka patogenami powodującymi choroby groźne dla zdrowia, a nawet życia człowieka. Do zakażenia dochodzi podczas wsysania krwi przez kleszcza. Sam moment przekłucia naskórka pozostaje niezauważony, ponieważ wydzielina kleszcza działa znieczulająco. Dopiero po kilku dniach podrażnione miejsce daje się nam we znaki – zaczyna swędzić.

W trakcie pobierania pokarmu kleszcz znacznie zwiększa wielkość, przez co staje się lepiej widoczny. Kleszcze są groźne nie tylko z uwagi na przenoszone choroby. Poważne konsekwencje może wywołać samo pasożytowanie kleszcza na żywicielu. Podczas ukłucia kleszcz wstrzykuje substancje, które mogą wywołać silne reakcje organizmu, od długo utrzymujących się zmian skórnych i opuchlizny, nawet do wstrząsu anafilaktycznego, który w przypadku nieudzielenia szybkiej pomocy medycznej może spowodować śmierć człowieka. Reakcje na ukłucia kleszczy zależą od wrażliwości osobniczej. Najbardziej narażeni są alergicy, dzieci i osoby starsze.

Naturalne środowiska występowania kleszczy, to ściśle określone tereny: lasy, krzewy, tereny łąkowo-leśne, biotopy, w których żyją zwierzęta-gospodarze – dzikie zwierzęta, ptaki, zające, myszy. Można je znaleźć w żywopłotach i krzewach, przede wszystkim w jeżynach, leszczynach, malinach i dzikim bzie czarnym. Razem z lisami, zającami, psami i kotami dostają się one także do naszych przydomowych ogródków. W Polsce ponad 40 gatunków zwierząt, ssaków oraz gadów, pełni rolę gospodarzy dla kleszczy. Do tego zalicza się także ptaki, które poprzez swoje migracje odpowiedzialne są za rozpowszechnianie kleszczy na świecie.

Kleszcze szybko się dostosowują do nowych warunków. Można je spotkać nawet na znacznych wysokościach, do prawie 2000 m n.p.m., w wilgotnych korytach rzek, na wyspach subarktycznych, w tropikach i na suchych obszarach pustynnych. Preferują jednak zielone obszary z podszyciem, paprocie i trawy, szczególnie przejścia między lasem liściastym, a iglastym.

Rodzaje kleszczy:

Kleszcze pospolite – sprzyja im duża wilgotność. Rozwijają się w lasach liściastych, mieszanych i iglastych o gęstym poszyciu. Występują także w miejskich parkach i działkach. Kleszcze pospolite występują w całej Polsce.

Kleszcze łąkowe – najlepiej czują się w zakrzewionych pastwiskach, na obrzeżach jezior, bagnistych terenach. Występują we wschodniej części Polski.

Obrzeżki gołębie – żywią się krwią gołębi. Najczęściej żyją w miejscach, w których przebywają te ptaki, czyli na strychach i poddaszach.

Jeśli jest za zimno lub za gorąco, zakopują się w ziemi lub ukrywają się pod liśćmi. Dopiero pierwsze krople rosy i ciepły deszcz wabią je na światło dzienne.

Najbardziej aktywne są latem przed południem, wczesnym wieczorem i nocą. Wypełzają ze swoich kryjówek i czekają na gospodarza. Za pomocą tylnej pary odnóży czepiają się źdźbła lub gałązek i rozstawiają przednie odnóża w celu schwytania ofiary Na najbardziej wysuniętej do przodu parze odnóży znajduje się tzw. narząd Hallera. Dzięki włoskom czuciowym pozbawione oczu kleszcze są w stanie odbierać bodźce termiczne, chemiczne i ruchowe. Jeśli kleszczowi „pasuje” ofiara, wbija się w jej ciało za pomocą narządu ssąco-gryzącego. Zagraża to szczególnie dolnym partiom ciała, a w szczególności okolicom krocza. W tym słabo widocznym miejscu ciała, można nie zauważyć wędrującego rumienią, pierwszego objawu ostrzegawczego.

Uważajmy szczególnie na obrzeżach, poboczach, wąskich dróżkach czy pod drzewami. Obrzeżek gołębi, gdy nie może pożywić się krwią ptaków, nocą żeruje na ludziach. Przechodzi przez kanały wentylacyjne, wciska się przez szpary w podłogach i ścianach. Inne kleszcze atakują w dzień.

Temperatura ciała człowieka, zapach potu, wydychany dwutlenek węgla wabią kleszcze. Człowiek jest traktowany jak pożywienie. Kleszcze wybierają miejsca na skórze ludzkiej, które są lekko wilgotne i ciepłe, a w którym naskórek jest najcieńszy. Zazwyczaj wgryzają się za uchem, na granicy włosów, pod kolanem lub w pachwinie. Wkłuwając się w skórę, wydzielają substancje znieczulające i opóźniające reakcję zapalną. Mogą pozostawać na skórze człowieka ok. 6-7 dni.

Borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu.

Niektóre kleszcze są nosicielami bakterii wywołującej boreliozę. Po ugryzieniu kleszczy objawy choroby zazwyczaj nie pokazują się od razu. Pierwsze dolegliwości mogą wystąpić dopiero po siedmiu dniach od ugryzienia. Często nie kojarzymy tego z kleszczem. Boreliozę zwiastuje systematycznie powiększający się rumień pełzający. Może dojść do pojawienia się chłoniaka limfocytowego skóry, czyli niebiesko – czerwonego guzka. Późnym stadium choroby jest zanikowe zapalenie skóry kończyn.

Kleszczowe zapalenie mózgu może objawiać się dwufazowo. Pierwszy etap może wiązać się z wystąpieniem objawów podobnych do grypy. Po tygodniu następuje krótkotrwała poprawa. Następnie objawia się druga faza choroby: bóle głowy, gorączka, wymioty, nudności, utrata przytomności, objawy neurologiczne.

Kleszcze u zwierząt domowych.

Babeszjoza – to niezwykle groźna choroba przenoszona przez kleszcze, atakująca m.in. psy oraz koty. Nieleczona, bądź też leczona nieprawidłowo lub zbyt późno, prowadzi do śmierci.

Ponieważ babeszjoza jest chorobą śmiertelnie niebezpieczną i trudną w leczeniu, szczególne znaczenie ma profilaktyka (zapobieganie), poprzez regularne przeglądanie sierści psa lub kota i ewentualne usuwanie kleszczy, oraz stosowanie właściwych preparatów zabezpieczających. Leczenie babeszjozy jest dodatkowo stosunkowo kosztowne, nieporównanie bardziej, niż systematyczne używanie środków profilaktycznych chroniących przed atakiem zakażonego kleszcza.

Po każdym spacerze, zwłaszcza na terenach porośniętych trawą i zakrzewionych, zaleca się sprawdzenie sierści zwierzęcia pod kątem ewentualnej obecności kleszczy.

Kleszczy nie należy w żadnym wypadku usuwać ani przykrywać, np. poprzez polanie cieczą lub smarowanie. Postępując w ten sposób, zwiększamy bowiem ryzyko zakażenia babeszjoza, jako że nieumiejętnie i gwałtownie usuwany kleszcz może wstrzyknąć do organizmu zwierzęcia własną, zakażoną pierwotniakiem krew.

Zaleca się usuwanie kleszczy przy użyciu specjalnej pęsetki. Chcąc usunąć kleszcza, napinamy palcami jednej dłoni skórę zwierzęcia wokół miejsca przylegania kleszcza, natomiast drugą ręką ujmujemy za pomocą pęsetki odwłok kleszcza i odkręcamy go, nie pociągając, w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Usuniętego kleszcza nie należy rozgniatać, gdyż może to spowodować rozprzestrzenianie się chorobotwórczych pierwotniaków Babesia canis. Kleszcza po usunięciu najlepiej zawinąć w papier i następnie spalić. Rana powinna zostać zdezynfekowana (np. spirytusem lub wodą utlenioną). Jeżeli nie potrafimy sobie poradzić z prawidłowym usunięciem kleszcza, powinniśmy udać się do weterynarza.

Kleszcze – jak się przed nimi ustrzec?

Unikajmy miejsc, w których mogą żerować kleszcze. Na spacer po lesie wybierzmy porę popołudniową, wówczas kleszcze są mało aktywne. Spacerujmy środkiem ścieżki. Kwiaty lub inne rośliny zrywajmy na środku polany, na obrzeżach czają się kleszcze. Nakładajmy ubrania z długimi rękawami i nogawkami oraz kapelusz na głowę. Na kleszcze działają odstraszająco specjalne preparaty w sprayu oraz jaskrawe ubranie.

Prawie wszystkie zwierzęta, poza rybami i ssakami morskimi, mogą być gospodarzami kleszczy, nawet ptaki i gady. Zwierzęta również mogą chorować na boreliozę. Wyraża się ona różnie, jak u ludzi: męczliwość, osłabienie, obrzęknięte stawy. Zwierzęta także leczy się antybiotykami. Chore zwierzęta nie przenoszą boreliozy na ludzi.


Pomijając rolę kleszczy jako nośników bakterii, same kleszcze mogą wyrządzać szkody. Gromadny napad na bydło, owce, konie, dzikie zwierzęta może prowadzić do niedokrwistości, a trujące substancje ze śliny kleszczy do porażeń. Może dojść do zapalenia ran kłutych. Ślina kleszczy zawiera poza tym substancje, które osłabiają układ odpornościowy gospodarza i hamują jego układ krzepnięcia.

Dzikie zwierzęta leśne, sarny, jelenie są doskonałymi gospodarzami, dzięki którym kleszcze znakomicie rozprzestrzeniają się na dużych połaciach. Z łatwością pokonują w ten sposób duże odległości.

Agnieszka Krizel

Please follow and like us:
Social Share Buttons and Icons powered by Ultimatelysocial
RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook