Bezprawność zastępowania pracy nauczyciela pracą tymczasową i wolontariatem

O bezczelności rządu i postawach wiernopoddańczych już było na naszych elektronicznych łamach, warto przypomnieć – Priorytet? Złamać opór nauczycieli, czyli…Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty szuka kosmitów do roboty.

Popatrzmy teraz na zjawisko z punktu widzenia prawa.

Bezprawność  zastępowania  pracy   nauczyciela  strajkującego pracą tymczasową i wolontariat Związek Nauczycielstwa Polskiego przypomina, że:

  • prawo do strajku należy do podstawowych praw człowieka oraz wolności związkowych,
  • prawo do strajku jest prawem konstytucyjnym, wynikającym także z umów międzynarodowych,
  • w przeprowadzaniu postępowań egzaminacyjnych mogą brać udział egzaminatorzy i nauczyciele,
  • za nauczyciela można uznać tylko i wyłącznie osobę o kwalifikacjach nauczycielskich, która ma nawiązany stosunek pracy ze szkołą,
  • osoba o kwalifikacjach nauczycielskich niezatrudniona w szkole nie jest nauczycielem, a więc nie może być także powołania do zespołu nadzorującego w postępowaniach egzaminacyjnych,
  • pracownik tymczasowy niezależnie od posiadanych kwalifikacji nie jest nauczycielem, ponieważ

nawiązuje umowę z agencją pracy tymczasowej a nie szkołą,

  • pracownik tymczasowy niezależnie od posiadanych kwalifikacji nie może wykonywać pracy za nauczyciela strajkującego,
  • pracownik  tymczasowy  nie  może  być  członkiem  zespołów  nadzorujących  w  postępowaniach

egzaminacyjnych,

  • nie ma możliwości zastępowania pracy nauczyciela pracą wolontariuszy,
  • wolontariusz    nie    może    być    członkiem    zespołów    nadzorujących    w    postępowaniach

egzaminacyjnych.

1. Prawo do strajku

Prawo do strajku jest jedną z podstawowych wolności zagwarantowanych tak w prawie międzynarodowym, jak i w porządku krajowym.

W treści art. 11 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada

1950 r. (Dz.U. z 1993 r. nr 61 . poz. 284) zagwarantowano wolność tworzenia związków zawodowych i przystępowania do nich dla ochrony swoich interesów. Artykuł ten zabezpiecza swobodę ochrony interesów członków związku zawodowego za pomocą akcji związkowych.

Jednym z najważniejszych środków pozwalających związkom zawodowym skutecznie pełnić tę funkcję

jest prawo do strajku1.

Zgodnie z treścią art. 6 pkt 4 Europejskiej Karty Społecznej z dnia 18 października 1961 r. (Dz.U. z 1999 r. nr 8 poz. 67) w celu zapewnienia skutecznego wykonywania prawa do rokowań zbiorowych uznano prawo pracowników do zbiorowego działania w przypadku konfliktu interesów – włączając w to prawo do strajku.

Na gruncie prawa krajowego prawo do strajku wynika wprost art. 59 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z tą dyrektywą związkom zawodowym przysługuje prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych

form protestu w granicach określonych w ustawie.

1 Nowicki Marek Antoni, Komentarz do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, [w:] Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wyd. VII, WKP 2017

Prawo do strajku zostało skonkretyzowane w treści art. 17 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 174 z późn.zm.) – dalej u.r.s.z. Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do strajku należy do podstawowych praw człowieka oraz wolności związkowych2.

Według wykładni art. 1 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z

2019 r. poz. 263 z późn.zm.) dokonanej przez Sąd Najwyższy – zorganizowanie, przeprowadzenie i kierowanie strajkiem jest typową działalnością związkową3. Zdaniem Sądu Najwyższego wszelkie wątpliwości związane z wykładnią przepisów regulujących strajk powinny być rozstrzygane na rzecz, a nie przeciwko wolności strajku, zgodnie z zasadą in dubio pro libertate4.

Sąd Najwyższy podniósł jednocześnie, że związek związkowy nie musi stawiać na pierwszym planie interesu pracodawcy5. Tym bardziej więc nie można stawiać interesu pracodawcy ponad prawem do prowadzenia zgodnego z prawem sporu zbiorowego, włączając w to prawo do strajku.

W komentarzu do ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych prof.zw. dr hab. Andrzej M. Świątkowski podnosi „(…) W orzecznictwie Komitetu Wolności Związkowej MOP nie rozróżnia się sytuacji w których w celu utrzymania zakładu pracy w ruchu pracodawca powierza dodatkowe obowiązki pracownikom niebiorącym udziału w strajku, zatrudnia na czas określony nowych pracowników w celu zastąpienia strajkujących lub zwraca się o pomoc do organów władzy państwowej, która dostarcza (…) bezrobotnych albo innej grupy jako siły roboczej. Komitet Wolności Związkowej MOP uznał w zasadzie za niezgodne z zasadą wolności związkowej wszystkie przedstawione wyżej przypadki zatrudniania łamistrajków (… ”6.

2. Ustawowa definicja nauczyciela

Zgodnie z treścią art.  3 pkt 1 ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (tekst jedn. Dz. U. z

2018 r. poz. 967 z późn.zm.) – dalej KN, za nauczyciela uważa się wyłącznie nauczycieli, wychowawców

i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach.

W treści art. 3 pkt 9 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz.

1457 z późn.zm.) definicja pojęcia „nauczyciel” została rozszerzona poprzez stwierdzenie, że należy przez to rozumieć także wychowawcę i innego pracownika pedagogicznego szkoły, placówki i placówki doskonalenia nauczycieli. Identyczną definicję zawiera art. 4 pkt 18 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 996 z późn.zm.) – dalej u.p.o.

Natomiast z zgodnie z treścią art.  6 u.p.o. prawa i obowiązki nauczycieli przedszkoli, szkół i placówek określa ustawa Karta Nauczyciela.

Jak podnosi dr hab. Mateusz Pilich „(…) definicja terminu „nauczyciel” (w ustawie Prawo oświatowe –

przyp. ZNP) wydaje się zbędna z tego względu, że w konsekwencji obowiązywania art. 6 u.p.o. za

2 Wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2007 r., I PK 209/06, OSNP 2008/5-6/65, M.P.Pr. 2007/8/412, LEX nr 280749

3 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2009 r., I PK 45/09 LEX nr 607245

4 Wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2007 r., I PK 209/06, OSNP 2008/5-6/65, M.P.Pr. 2007/8/412, LEX nr 280749

5 Wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2007 r., I PK 209/06, OSNP 2008/5-6/65, M.P.Pr. 2007/8/412, LEX nr 280749

6 M. Światkowski w: Zbiorowe Prawo Pracy. Komentarz. (red.) prof. dr hab. Jerzy Wratny, (red.) dr Krzysztof Walczak 2009,

Legalis nauczyciela należy uznać po prostu każdą osobę zatrudnioną na podstawie przepisów Karty Nauczyciela

().7

Zatem za nauczyciela można uznać tylko i wyłącznie osobę o kwalifikacjach nauczycielskich, która ma nawiązany stosunek pracy ze szkołą.

Podobna wykładnia występuje także w doktrynie; jak wskazuje dr hab. Mateusz Pilich „(…) należy przyjąć, że „nauczycielem” (…) będzie wyłącznie osoba, którą za nauczyciela uznaje ustawa – Karta Nauczyciela (…)”.8

W innym komentarzu podnosi się, że „(…)Nie jest nauczycielem w rozumieniu Karty Nauczyciela osoba,

która pomimo posiadania kwalifikacji nauczycielskich nie jest zatrudniona w szkole czy placówce. (…)” .

() Przepisy art. 1 KN dotyczą tylko nauczycieli „zatrudnionych”, tj. pozostających w stosunku pracy. Karta nie obejmuje zatem nauczycieli wykonujących pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej (…)”.9

Osoba o kwalifikacjach nauczycielskich i posiadająca przygotowanie pedagogiczne niezatrudniona w szkole, placówce i placówce doskonalenia nauczycieli nie jest nauczycielem, a więc nie może być także powołana do zespołu nadzorującego w postępowaniach egzaminacyjnych.

W związku z powyższym należy uznać, że do zespołu nadzorującego w postępowaniach egzaminacyjnych może być powołany wyłącznie nauczyciel zatrudniony w szkole przeprowadzającej egzamin – a więc wychowawca i inny pracownik pedagogiczny szkoły, placówki i placówki doskonalenia nauczycieli.

3. Bezprawność zastępowania pracy nauczycielskiej pracą tymczasową

W związku z tym, co wywiedziono powyżej, nie można wykonywać pracy nauczycielskiej na zasadzie pracy tymczasowej, o której mowa w art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1265 z późn.zm.).

Zasada ta dotyczy także pracy w zespole nadzorującym podczas postępowań egzaminacyjnych.

Praca tymczasowa jest realizowana w ramach umowy między trzema podmiotami: agencją pracy tymczasowej, pracownikiem tymczasowym a pracodawcą użytkownikiem wskazanej w treści art. 9 ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz.

594 z późn.zm.) – dalej u.z.p.t.

W tym miejscu należy wskazać kto może być członkiem zespołów egzaminacyjnych, w tym zespołów nadzorujących w ramach postępowań egzaminacyjnych.

Zgodnie z treścią art. 9c ust. 9 u.s.o. w przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego, egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie oraz egzaminów eksternistycznych, w zakresie ustalonym w przepisach prawa, biorą udział egzaminatorzy i nauczyciele, a w przypadku egzaminu

7 M. Pilich (red.), A. Olszewski, Prawo oświatowe oraz przepisy wprowadzające. Komentarz, WKP 2017

8   Ibidem

9 A. Barański, J. Rozwadowska – Skrzeczyńska, M. Szymańska, Karta Nauczyciela. Komentarz. Wyd. X, WKP 2018

potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie – także pracodawcy lub upoważnieni przez nich pracownicy oraz podmioty prowadzące kwalifikacyjne kursy zawodowe, lub upoważnieni przez nich pracownicy. W przeprowadzaniu części ustnej egzaminu maturalnego mogą również brać udział nauczyciele akademiccy.

Pracownik tymczasowy nawiązuje umowę z agencją pracy tymczasowej, a więc niezależnie od posiadanych kwalifikacji, nie jest on nauczycielem w rozumieniu art. 3 pkt 1 KN. A skoro tak – nie może być członkiem zespołów nadzorujących w postępowaniach egzaminacyjnych, zgodnie z dyrektywą art.

9c ust. 9 u.s.o.

Z tego względu zgodnie z obowiązującym prawem nie można wykonywać pracy nauczycielskiej, w tym pracy w zespole nadzorującym, w ramach umowy nawiązanej z agencją pracy tymczasowej, na rzecz szkoły jako pracodawcy użytkownika. Taka praca nie jest bowiem pracą nauczycielską, gdyż nie podlega ustawie Karta Nauczyciela.

Ponadto  z  treści  art.   8  pkt  2  u.z.p.t. pracownikowi  tymczasowemu  nie  może  być  powierzone

wykonywanie na rzecz pracodawcy użytkownika pracy na stanowisku pracy, na którym jest zatrudniony pracownik pracodawcy użytkownika, w okresie uczestniczenia tego pracownika w strajku.

W związku z tym w szczególności nie można zastępować pracy nauczyciela, który bierze udział w strajku pracą pracownika tymczasowego. Tak więc pracownik tymczasowy nie może być członkiem zespołów nadzorujących w postępowaniach egzaminacyjnych.

4. Bezprawność zastępowania pracy nauczycielskiej wolontariatem

W ostatnim czasie pojawiały się również informacje o możliwości zastępowania pracy nauczycieli pracą wolontariuszy, podejmowaną na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 450 z późn.zm.).

Należy kategorycznie stwierdzić, że takie działania zmierzają do obejścia przepisów dotyczących kwalifikacji i wymogów dotyczących zawodu nauczyciela, czasu pracy i wynagrodzenia, a być może także uprawnień urlopowych, określonych w ustawie Karta Nauczyciela.

Tak ustawa o systemie oświaty, jak i ustawa Prawo oświatowe, określa sytuacje wykorzystywania wolontariatu w pracy szkoły. Żadna z norm prawnych nie wskazuje możliwości zastępowania pracy nauczyciela pracą wolontariuszy.

W myśl art. 68 ust. 1 pkt 9 u.p.o. dyrektor szkoły stwarza warunki do działania w szkole wolontariuszy. Nie oznacza to jednak, że na tej podstawie wolontariusze mają pracować za nauczycieli, albo nauczyciele mają pracować jako wolontariusze w ramach swoich obowiązków pracowniczych.

W związku z powyższym uznać należy, że wolontariusze mogą wykonywać pracę na rzecz szkoły jedynie w zakresie rozszerzającym i wzbogacającym działalność statutową szkoły. W zakresie zadań statutowych szkoły może to być praca pomocnicza na rzecz nauczyciela realizującego zajęcia wychowawczo- opiekuńcze, ale nigdy praca samodzielna.

W przypadku wymuszania na nauczycielach podejmowania realizacji swoich obowiązków nauczycielskich w ramach wolontariatu – mamy do czynienia z wykorzystywaniem podległości służbowej w celu zawarcia umowy zmierzającej do obejścia prawa.

Z tego względu należy uznać, że umowa wolontariacka, która albo zastępuje pracę nauczyciela pracą wolontariacką, albo wymusza na nauczycielu wykonywania swojego zakresu obowiązków w ramach wolontariatu, narusza prawo i zasady współżycia społecznego. W związku z tym taka umowa jest nieważna z mocy prawa.

Zgodnie bowiem z treścią art.  58 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 z późn.zm.) czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna (chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy). Nieważna jest także czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Z kolei w myśl art. 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 z późn.zm.) – dalej k.p., nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno- gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Powyższe normy mają zastosowanie do nauczycielskich stosunków pracy na zasadzie art. 91c ust. 1 KN i art. 300 k.p.

W związku z tym należy uznać, że wolontariusz nie może zastępować nauczyciela w pracy dydaktycznej, a w szczególności nie może być członkiem zespołów nadzorujących w postępowaniach egzaminacyjnych, ponieważ nie jest podmiotem wymienionym w treści art. 9c ust. 9 u.s.o.

Krzysztof Baszczyński                                                                                                                                  Sławomir Broniarz

Wiceprezes ZG ZNP                                                                                                                                         Prezes ZNP


(mrf.)

Dodaj komentarz

RSS
Follow by Email
Facebook