Chata niemieckich osadników w Silnie

Na stałe wrosła w krajobraz Silna, które staramy szybko opuścić w drodze do Chojnic i dalej. Jadąc od Tucholi, znajduje się ona po prawej stronie w centrum wsi. Pomimo tego, że wydaje się nam to tak oczywiste, warto o starej chałupie przypomnieć kilka faktów w odrobinę szerszym kontekście, choć bez większych szczegółów.

O takim domu zwykło się mówić, że to Chata Podcieniowa. Ten typ budownictwa zaczął pojawiać się na Warmii i Mazurach na przełomie XVIII i XIX wieku głównie w domach szerokofrontowych-symetrycznych (trójdzielnych). Na Warmii występowały 4 rodzaje podcieni, na Mazurach 3 rodzaje.

  • podcienie szczytowe – płytkie, maksymalnie do 80 cm. głębokości. Wysunięcie ściany szczytowej poddasza najczęściej umieszczano z jednej strony budynku, rzadko z obu stron. Podcienie ozdabiano najczęściej dwudzielnym deskowaniem w „jodełkę”, szczytowym pazdurem oraz rzeźbionymi filarami. Poza funkcją estetyczną, podcienie chroniło belki ściany dolnej przed nadmiarem wilgoci i szybkim gniciem, ale nie chroniło wejścia do chaty.
  • podcienie narożne – usytuowane od podwórza. Jeden z rogów poddasza zamiast na dolnych ścianach chałupy, wsparty był na 2 do 4 słupach. Podcienie to nie było tak ozdobne jak szczytowe, ale zabezpieczało wejście przed deszczem i śniegiem.
  • podcienie wypustowe – nad wejściem od strony podwórza lub od frontu. Podcienie w formie bardziej wysuniętego poddasza pełniło też funkcję spichlerza. Ten rodzaj podcienia był bardzo popularny na terenie Żuław Wiślanych i Oberlandu, gdzie w większej liczbie zamieszkiwali osadnicy pochodzenia holenderskiego.
  • wnęka podcieniowa – rzadko spotykany na Warmii i Mazurach, mało popularny rodzaj podcienia. Polegał na wytworzeniu wnęki chroniącej wejście do chaty, na zasadzie cofnięcia fragmentu ściany z drzwiami do wnętrza domu.

Chata w Silnie zbudowana jest z drewna, wsparta na kamiennych podmurówkach, częściowo oszalowana. Jej dach jest dwuspadowy, kryty strzechą. Posiada konstrukcję zrębową z węgłami na jaskółczy ogon bez ostatków. Ściana szczytowa jest dwutraktowa, dwuosiowa. W tejże ścianie szczytowej odnajdziemy podcień narożny z mieczowaniem oraz tzw. szczyty ze śparogami.

Wieś Silno – wzmiankowana jest na 1338 r. jako własność komturstwa człuchowskiego, od pocz. w. XV tucholskiego. Do 1446 stanowiła własność królestwa w starostwie tucholskim. Podobne budynki wznoszono przeważnie od pierwszej połowy XIX w.
Wieś od połowy XV wieku zamieszkiwali niemieccy koloniści, sprowadzeni przez Krzyżaków tzw. „KOSZNAJDRZY”, których potomków mamy w naszym i o ściennych powiatach. Mają bujną historię, którą opisują badacze / historycy również dzisiaj.  Dopiero po 1945 roku okolica się spolonizowała, przyjmując osadników z różnych regionów kraju.

Bliskie sąsiedztwo Kaszub sprawiało, iż kultura tego regionu przenikała do Kosznajderii, ludność mieszała się, wiele obyczajów oraz elementów kultury \ duchowej i materialnej w ciągu wieków upodobniło się. W Silnie zachował się do naszych czasów zespół sześciu  zabytkowych , drewnianych chat z podcieniami. Niestety, już w okresie powojennym kolejno znikały z pejzażu wsi. Obecnie została na pamiątkę tylko ta jedna.


(red.)

Na podst. http://gminachojnice.com.pl

Wikipedia

TOKiS – PRESS