Czas na dynię! – TUCHOLSKA OFICYNA KULTURALNA I SPOŁECZNA / TOKiS – PRESS

Czas na dynię!

Lecznicze właściwości dyni są znane od dawna. Dlatego też powinna być w centrum uwagi przez całą jesień, nie tylko w Halloween.

Dynia to warzywo o imponującym kształcie, rozmiarze i barwie. Jednak warto wiedzieć, że oprócz walorów estetycznych, posiada jeszcze liczne wartości odżywcze. Jadalny jest zarówno miąższ owocu jak i pestki.

Od kilku lat nie słabnie popularność dyni. Jest to efekt pracy dietetyków, którzy docenili to warzywo z punktu widzenia zdrowotnego. Moment zbiorów dyni przypada na jesień – najbardziej kolorową porę roku.

Rodzina Cucurbitaceae
Botanicy rozróżniają blisko 800 gatunków dyni, jednak tylko dwa znalazły zastosowanie w kuchni. Należą tu dynia olbrzymia (Cucurbita maxima) oraz dynia zwyczajna (Cucurbita pepo). Pierwsza z nich uprawiana jest już od 9 tysięcy lat i pochodzi z północnej części Ameryki Południowej (Peru, Argentyna, Boliwia). Drugą, wywodzącą się z Meksyku i Ameryki Środkowej, jada się od 7 tysięcy lat.

Dynia w Polsce
W Europie dynia rozpowszechniła się w XVI wieku, ale już Pliniusz wspomina o tym, że na stołach biesiadnych pojawiało się danie z dyni zanurzonej w złocistym miodzie. W Polsce poznano to warzywo na przełomie XVII i XVIII wieku. Od kilku lat uprawia się u nas dynię makaronową – popularną na Zachodzie. Jej nazwa pochodzi stąd, że po ugotowaniu miąższ owocu rozdziela się na pasma przypominające makaron.

Olbrzym wśród warzyw
Owoc dyni olbrzymiej może osiągnąć wagę 50-60 kg, jego miąższ ma kolor żółtopomarańczowy. Owoc dyni zwyczajnej, częściej uprawianej, jest mniejszy, waży 8-10 kg. Jej miąższ ma barwę intensywnie pomarańczową oraz delikatniejszy i słodszy smak. Wśród odmian dyni spotyka się niekiedy okazy o skórce szaroniebieskiej, żółtej, zielonej w jasne paski lub ciemnozielonej, gładkiej bądź rowkowanej. Są również małe owoce, uprawiane dla ozdoby.

Co się kryje w dyni
Dynia jest zasobna w wiele cennych składników mineralnych, m.in. potas, wapń, fosfor, magnez i żelazo. Miąższ dyni zawiera szczególnie dużo ma prowitaminy A (beta-karoten – przeciwutleniacz zapobiegający powstawaniu chorób nowotworowych), E oraz witamin B1 i B2. Zawiera też witaminy C i PP, kwas foliowy i pantotenowy, a także błonnik i pektyny. 100 g dyni dostarcza od 15 do 28 kcal. Kaloryczność dyni zmienia się w zależnie od warunków klimatyczno-hodowlanych, w których dojrzewał owoc.

Wartość kaloryczna dyni jest dość niska – 100g świeżej masy to około 32 kcal. Natomiast jej wartość odżywcza jest dość duża. Szczególnie cenna jest dynia o pomarańczowym miąższu, gdyż zawiera dużo karotenu (prowitaminy A) – im bardziej intensywny jest kolor miąższu, tym więcej witamin. Na wartość dyni wpływa zawartość cukru. Owoce dyni poleca się ludziom z miażdżycą, ze stwardnieniem tętnic, z nadciśnieniem tętniczym, a także w przypadkach obrzęków w niewydolności nerek, serca czy wątroby. Związki w nich zawarte działają moczopędnie, mogą być również używane przy leczeniu zaparć szczególnie u ludzi otyłych.

Dynia to bogactwo witamin A, B1, B2, C, PP oraz składników mineralnych takich jak: fosfor, żelazo, wapń, potas i magnez. Jest niskokaloryczna i beztłuszczowa. Zawiera także pektyny i kwasy organiczne. Miąższ z dyni mogą stosować przy mdłościach przyszłe mamy.

Właściwości lecznicze mają przede wszystkim pestki, czyli nasiona dyni. Od dawna świeże, nieprzesuszone pestki stosowane były przeciwko pasożytom przewodu pokarmowego, między innymi tasiemcom. Poleca się je stosować u dzieci jako całkowicie nieszkodliwe w przeciwieństwie do środków chemicznych.

Jedzenie pestek dyni zapobiega rozrostowi i zapaleniu gruczołu krokowego. W krajach bałkańskich, gdzie je się dużo pestek z dyni, niezwykle rzadko spotyka się chorobę prostaty. Pestki dyni wykorzystuje się także czasami do produkcji gotowych leków na choroby prostaty.

Nasiona w 30-40% składają się z oleju, zawierającego dużą ilość fitosteroli inienasyconych kwasów tłuszczowych, hamujących odkładanie się w tkankach złogów cholesterolu, a co za tym idzie zapobiegają miażdżycy.

Ponadto w pestkach znajdują się łatwo strawne białka, witamina E i mikroelementy – selen, magnez, cynk, miedź i mangan. Dlatego też pestki wykorzystywane są w leczeniu stanów zapalnych nerek i pęcherza moczowego. Ze względu na znaczącą zawartość cynku, nasiona dynistosuje się w leczeniu chorób skóry między innymi trądziku, opryszczki, a także przy wrzodach żołądka i niegojących się ranach.

Kompot z dyni wypity na pusty żołądek działa jako środek na zaparcia. Spożywanie gotowanej lub pieczonej dyni zaleca się również chorym na łuszczycę, a okład ze świeżo pokrajanej dyni można stosować przy oparzeniach pierwszego stopnia jako środek łagodzący.

Warto te warzywa wprowadzić na stałe do jadłospisu, by tanim kosztem wspomagać swoje serce i układ krwionośny. Kabaczki poleca się szczególnie osobom starszym, bo dzięki wysokiej zawartości celulozy ułatwiają trawienie, zapobiegają otyłości i gromadzeniu się cholesterolu.

 

(red.)

fit.pl

Fot. mrf.