ZWYCZAJ KOSZYCZKA – ŚWIĘCONKI

koszyk-wielkanoc-wieconka-pisanki-zajaczekŚwięconka, to nazwa pokarmów święconych w Kościele w Wielką Sobotę. Święcone oznacza również uroczyste śniadanie wielkanocne. Święcenie potraw w Wielką Sobotę niegdyś odbywało się w domach, ponieważ poświęcone musiało być wszystko, co miało znaleźć się na wielkanocnym stole. Z czasem zaczęto chodzić ze święconką do kościoła. Obecnie w wielu miastach powstał nowy zwyczaj święcenia: nie wewnątrz, a przed kościołem, gdzie na wystawionych stołach na czas obrzędu wierni pozostawiają koszyki.

Początki tego chrześcijańskiego obrzędu sięgają VIII wieku, w Polsce zaś pierwsze jego praktyki odnotowano w XIV stuleciu. Najpierw święcono tylko pieczonego baranka, a więc chlebową figurkę o postaci baranka. Potem dodawano kolejno ser, masło, ryby, olej, pokarmy mięsne, ciasto i wino. Na końcu święcony kosz został uzupełniony jajkiem i pozostałymi pokarmami, które obecnie weszły do kanonu święconki.

 

Każda z zamieszczonych w koszyku rzeczy ma własny, przypisany symbol. Niezbędną rzeczą, która musi znaleźć się w święconce jest z pewnością jajo wielkanocne w postaci pisanek, wydmuszek lub kraszanek. Jest to dar symbolizujący nowy początek, narodziny, zmartwychwstanie, na które w okresie Świąt Wielkanocnych oczekują wierzący.

Potraw w koszyku może być więcej, ale tych siedem powinno się w nim znaleźć przede wszystkim. Symbolizują bowiem treść chrześcijaństwa.

Chleb we wszystkich kulturach ludzkości był i jest pokarmem podstawowym, niezbędnym do życia. Gwarantował dobrobyt i pomyślność. Wśród chrześcijan zawsze był symbolem nad symbolami – przedstawia, bowiem Ciało Chrystusa. Jeżeli pieczono wiele odmian chleba, do kosza kładziono po dużej kromce każdego z nich. Natomiast koniecznie poświęcony był cały chlebek wielkanocny, czyli paska. W tym celu specjalnie ją przecież pieczono.
Jajko jest dowodem odradzającego się życia, symbolem zwycięstwa nad śmiercią. Tę symbolikę rozpowszechnili w Polsce niemieccy zakonnicy. Wywodzi się ona z dawnego zakazu spożywania jaj podczas Wielkiego Postu. Jajka na stół powracały ponownie w Wielkanoc.

 

Sól i pieprz. To dwa przeciwieństwa, jednak w znaczeniu symbolicznym dobrze się uzupełniają. Sól to minerał życiodajny, dawniej posiadający moc odstraszania wszelkiego zła. Bez soli nie ma życia. To także oczyszczenie, samo sedno istnienia i prawdy. Stąd twierdzenie o „soli ziemi”, jak to w Kazaniu na Górze powiedział Chrystus o swoich uczniach. Sól znana jest z ochrony potraw przed zepsuciem, tak samo ma symbolizować ochronę człowieka przed duchowym pogorszeniem oraz nawrócenie i oczyszczenie. Pieprz natomiast to symbol nieśmiertelności, pełnej wiary.

 

W święconce znajduje się również wędlina, będąca symbolem bogactwa, dostatku, nie tylko tego materialnego, ale również duchowego, dzięki któremu możemy zawrzeć pełne przymierze z Bogiem.

Ważne znaczenie w koszyku wielkanocnym ma również kawałek sera. Jest to symbol przyjaźni między człowiekiem, a zwierzętami domowymi.

Nie można również zapomnieć o chrzanie, który przypomina o pokonaniu męki goryczy Chrystusa. Jest to niezwykle szczególny symbol, gdyż to właśnie z nim wiążą się święta Wielkiej Nocy. Ludzie cieszą się ze zmartwychwstania i pozwalają sobie na chwilę zatopić się w radości z wesołego Alleluja!

Tradycja babki wielkanocnej mówi, że wypiek ten nie powinien być kupiony, ale wypieczony przez gospodynię każdego domu. To właśnie babka jest symbolem umiejętności i doskonałości, do której powinien dążyć każdy człowiek zarówno w życiu duchowym jak i w otaczającej go rzeczywistości.

Często w koszyku wielkanocnym znajduje się również woda będąca symbolem odnowienia, to właśnie ona przypomina nam o obmyciu nas przez Ducha Świętego z grzechu.

Najbardziej znanym symbolem, znajdującym się w wielkanocnym koszyku jest z pewnością Baranek Wielkanocny lub Zajączek. To symbol ofiary męki Chrystusa, który swoją śmierć na krzyżu przyjął spokojnie, pokornie, bez żalu.

Koszyk powinien być z wikliny, słomy lub sosnowych łubów. Wyścielony serwetą, ozdobiony bielą koronek i zielenią bukszpanu lub gałązek borówki.

 

Ten nasz koszyczek ze święconką ma znaleźć się na niedzielnym stole paschalnym, wielkanocnym, by poświęconymi potrawami, z wielką radością, podzielić się podczas śniadania z naszymi bliskimi. I to w znaczeniu symbolicznym, jak też dosłownym.

 

 

Agnieszka Krizel

 

 

RSS
Follow by Email
Facebook