23 października 2020

WIOSNA i ZIOŁA

9 min read

aaaapsik!Ludzie wszystkich kultur, od zawsze wykorzystywali przyrodę ożywioną, jako źródła leków, a swoje doświadczenia przekazywali dalej, kolejnym pokoleniom.

 

Zioła, rośliny zielarskie, to wszystkie rośliny, które zawierają substancje wpływające na metabolizm człowieka (np. olejki eteryczne) i dostarczające surowców zielarskich. Są to gatunki lecznicze, przyprawowe, także trujące.

Gdy mówi się o początkach stosowania przez człowieka roślin w celach leczniczych, przeważnie pada stwierdzenie, że własności lecznicze roślin znane były już w starożytności. Dla potwierdzenia tego podaje się zwykle, że już kilka tysięcy lat temu, w Egipcie czy Grecji, znano wiele roślin leczniczych. Inni sięgają jeszcze dalej, do najstarszych zabytków piśmiennictwa, pozostawionych przez Sumerów.

Przykłady te nie wskazują jednak na to, kiedy powstało ziołolecznictwo, w jakim okresie rozwoju społeczności ludzkiej zapoczątkowano stosowanie roślin do leczenia chorób. Bez wątpienia jednak rośliny używane były do celów leczniczych na długo przed powstaniem pisma, rośliny bowiem stworzyły warunki pojawienia się człowieka na ziemi, dały mu pożywienie, mieszkanie, odzież, a także środki lecznicze. Organizm człowieka w swym rozwoju gatunkowym, stale przystosowywany był do świata roślin, gdyż stanowiły one podstawowe źródło pożywienia w otaczającym go środowisku.

Człowiek pierwotny, zaspokajając głód, przypadkiem odkrywał różne właściwości roślin – zapierające, przeczyszczające, napotne, tamujące krew, przeciwbólowe, gojące, trujące itp. Zapamiętując poszczególne rośliny i ich właściwości mógł je później, już świadomie wykorzystywać. Możemy więc przyjąć, że lecznictwo powstało jednocześnie z pojawieniem się człowieka, a określanie jego początków na podstawie nawet najstarszych zabytków piśmiennictwa zubożyłoby w istotny sposób jego historię.

Do poznania właściwości leczniczych roślin, przyczyniły się również obserwacje wpływu różnych roślin na zwierzęta, w tym również na zwierzęta chore. Zauważono, że wiele roślin wpływa na polepszenie ich stanu, np. znana jest historia wprowadzenia do lecznictwa chinowca. Dokonali tego po raz pierwszy Indianie peruwiańscy, obserwując, że chore na malarię pumy, ogryzały korę z drzew chinowych.

Takimi sposobami odkrywano nowe właściwości lecznicze roślin i wiedza naszych przodków stale była uzupełniana. Z rozwojem rolnictwa, nauczono się uprawiać rośliny w nowych warunkach glebowych, a nawet klimatycznych. Z biegiem lat człowiek nauczył się stosować nie tylko świeże rośliny, ale również sporządzać z nich przetwory i przechowywać je.

Wielkie znaczenie dla poznania historii ziołolecznictwa miały badania archeologiczne, które dostarczyły licznych danych o stosowaniu roślin leczniczych przez dawne ludy. Pierwsze zapiski o roślinach leczniczych pozostawili Sumerowie. Odnalezione recepty kapłanów sumeryjskich wymieniają, m.in.: lulek, rumianek, szafran, piołun, grusze, figi, babkę, koper włoski, nagietek i inne zioła. Sporządzano z tych ziół proszki i nalewki. Młode pędy wierzby i śliwy, wysuszone i roztarte, stosowano jako składniki okładów i kompresów. Do sproszkowanych roślin dodawano również proszki pochodzenia zwierzęcego i mineralnego.

Obecnie rośliny lecznicze i przyprawowe cieszą się dużą popularnością. Jeśli ktoś zdecyduje się uprawiać sam rośliny lecznicze, musi najpierw dokładnie przeanalizować położenie swojego ogródka zielarskiego. Rośliny te bowiem, mają różne wymagania, co do gleby, wilgotności i światła.

Ogródek zielarski powinien zawsze być ulokowany pod osłoną ściany domu, muru lub żywopłotu. Rośliny wrażliwe na mróz, potrzebują na zimę specjalnego okrycia.

Zbierać świeże zioła, do użytku bieżącego, można w trakcie całego okresu wegetacyjnego. Należy tylko pamiętać, by roślina nie została pozbawiona zbyt dużej masy liści, co mogłoby zakłócić jej wzrost.

Zapasy na zimę trzeba przeprowadzić w momencie, w którym rośliny mają najwyższą zawartość związków czynnych. Liście i kwiaty powinny być świeże i najlepiej rozwinięte.

Zioła suszy się w zacienionych, przewiewnych pomieszczeniach, w temperaturze 30 – 35 stopni, np. na strychu.

Podział ziół.

Rośliny zielarskie ze względu na sposób użytkowania dzieli się na:

  • rośliny lecznicze
  • rośliny przyprawowe
  • rośliny olejkodajne

W zależności od ich działania wyróżnia się:
1. Zioła przeciwzapalne i dezynfekujące skórę i błony śluzowe:

  • babka lancetowata,
  • cebula,
  • czosnek,
  • dziurawiec zwyczajny,
  • krwawnik pospolity,
  • lawenda lekarska,
  • łopian większy,
  • mięta pieprzowa,
  • nagietek lekarski,
  • pokrzywa zwyczajna,
  • prawoślaz lekarski,
  • rumianek pospolity,
  • szałwia lekarska,
  • świetlik łykowy,
  • tatarak zwyczajny.

2. Zioła wykrztuśne i przeciwkaszlowe:

  • babka lancetowata,
  • biedrzeniec anyż,
  • hyzop lekarski,
  • koper włoski,
  • miodunka plamista,
  • mydlnica lekarska,
  • oman wielki,
  • pierwiosnka lekarska,
  • podbiał pospolity,
  • prawoślaz lekarski,
  • sosna zwyczajna,
  • ślaz dziki,
  • żywokost lekarski.

3. Zioła napotne i przeciwgorączkowe:

  • bez czarny (kwiat),
  • lipa (kwiat),
  • malina (owoc),
  • słonecznik zwyczajny (kwiaty języczkowate),
  • wierzba biała (kora).

4. Zioła obniżające ciśnienie krwi:

  • cebula,
  • czosnek,
  • fiołek trójbarwny,
  • jemioła.

5. Zioła przeciwmiażdżycowe:

  • cebula,
  • czosnek,
  • głóg jednoszyjkowy,
  • perz właściwy,
  • rdest ptasi.

6. Zioła działające osłaniająco na przewód pokarmowy:

  • len zwyczajny (siemię lniane),
  • lipa (kwiat),
  • podbiał pospolity,
  • prawoślaz lekarski,
  • ślaz dziki.

7. Zioła przeciwbiegunkowe i przeciw zaparciom:

  • borówka czernica (owoc),
  • dąb (kora),
  • marchew zwyczajna,
  • orzech włoski (liść),
  • rdest wężownik.

8. Zioła przeczyszczające i rozwalniające:

  • kruszyna pospolita,
  • prawoślaz lekarski,
  • rącznik pospolity,
  • rzewień dłoniasty (korzeń),
  • szakłak pospolity,
  • śliwa tarnina (kwiat).

9. Zioła moczopędne:

  • bez czarny,
  • chaber bławatek,
  • jałowiec pospolity,
  • lubczyk ogrodowy,
  • mniszek lekarski,
  • nawłoć pospolita,
  • pokrzywa zwyczajna,
  • pietruszka zwyczajna,
  • rozmaryn lekarski,
  • róża dzika,
  • skrzyp polny.

Zioła od wieków, wykorzystywane są także w produkcji medykamentów, stosowanych zarówno w medycynie ludowej, jak i klasycznej. Właściwości ziół uzależnione są od zawartych w nich związków chemicznych. Z tego względu w zależności od obecności alkaloidów, fenoli, flawonoidów, garbników, saponin i pektyn – zioła mogą działać moczopędnie, przeciwzapalnie, wykrztuśnie, napotnie, przeczyszczająco itd. Aby więc uzyskać odpowiednie działanie ziół, warto zapoznać się z ich składem.

Składniki ziół.

Najważniejsze związki chemiczne zawarte w ziołach to:

  • alkaloidy – pobudzają ośrodkowy układ nerwowy oraz działają żółciopędnie, rozkurczowo i rozgrzewająco;
  • antrazwiązki – mają właściwości przeczyszczające;
  • azuleny – działają przeciwzapalnie i pomagają w leczeniu trudno gojących się ran;
  • fenole – posiadają właściwości bakteriostatyczne i dezynfekujące;
  • flawonoidy – posiadają właściwości regenerujące;
    • garbniki – działają bakteriobójczo, ściągająco i przeciwzapalnie;
    • glikozydy nasercowe – zwiększają siłę skurczu mięśnia sercowego, jego napięcie, a przy tym zwalniają jego czynność;
    • glukozynolaty – działają antybiotycznie, pobudzają trawienie, dezynfekują drogi oddechowe, przewód pokarmowy, hamując procesy gnilne, obniżają poziom cholesterolu i ciśnienie oraz działają żółciopędnie;
    • pektyny – działają przeciwzapalnie i łagodząco;
    • saponiny – zwiększają przepuszczalność błon śluzowych, a tym samym ułatwiają wchłanianie innych substancji aktywnych;
    • związki śluzowe – mają właściwości przeciwzapalne i natłuszczające.

W związku z tym, że zioła mogą zawierać związki chemiczne o silnym działaniu, nie należy ich stosować nierozważnie. Mimo, że produkty ziołowe są pochodzenia naturalnego, nie zmienia faktu, iż niewłaściwie stosowane mogą u nas wywołać niebezpieczne działania niepożądane.

Ostrożności wymaga również stosowanie ich razem z innymi farmaceutykami, gdyż może się to skończyć niebezpiecznymi interakcjami leków. Z tego względu leki ziołowe najlepiej stosować po uprzednim skonsultowaniu się z lekarzem lub farmaceutą.

Zioła pijemy profilaktycznie, a nie tylko wtedy, gdy odczuwamy dolegliwości. Jeśli w leczeniu zaobserwujemy poprawę, nigdy nie należy przerywać picia ziółek, lecz kontynuować terapię przez dłuższy czas.

Zioła należy pić świeżo parzone – za najdłuższy, możliwy do przyjęcia okres między parzeniem a piciem należy uznać 10 godzin. Nie należy używać ziół starych, spleśniałych, pochodzących z opakowań, na których nie ma nazwy rośliny. Do parzenia ziół nie należy używać naczyń aluminiowych, nie mogą to być również naczynia zniszczone, np. z odpryśniętą emalią. Najwłaściwsze, najbardziej polecane są naczynia żaroodporne. Zioła stosowane raz dziennie należy pić przed snem, dwa razy dziennie należy pić, rano i wieczorem. Trzy razy – rano, w południe i wieczorem.

Sposoby przygotowania ziół.

Napar

Napar to płynna postać leku otrzymywana poprzez zalewanie ziół wrzącą wodą, ogrzewanie – pod przykryciem – przez 10-15 minut na „łaźni wodnej” – to jest na garnku z gorąca wodą – i odcedzenie płynu po 5-10 minutowym ostudzeniu. Napary przyrządza się z surowców zawierających olejki lotne lub substancje nie znoszące dłuższego gotowania.

Odwar

Przygotowanie odwaru uzależnia się od rodzaju surowca, rozpuszczalność substancji czynnych w wodzie, odporności na wysoką temperaturę. Zioła zawierające składniki łatwiej rozpuszczalne w wodzie gotuje się krócej; natomiast odporne na działanie wysokiej temperatury lub bardzo twarde (korzenie, kory) gotuje się dłużej. Odwar przygotowuje się następująco: rozdrobnione zioła zalewa się odpowiednią ilością wody o temperaturze pokojowej, starannie miesza i doprowadza do wrzenia na wolnym ogniu. W pierwszym przypadku gotuje się około 5 minut, odstawia na 10 minut i przecedza. W drugim – czas gotowania jest dłuższy 10 – 30 minut. W ten sposób można przygotowywać odwary z ziół zwierających krzemionkę i rutynę.

Wyciąg wodny na zimno (macerat)

Maceraty przygotowuje się najczęściej z ziół zawierających śluzy. Surowiec zielarski zalewa się letnią Przegotowana wodą i pozostawia w temperaturze pokojowej przez 3 – 10 godzin, w zależności od rodzaju surowca. Po przecedzeniu i wyciśnięciu surowca macerat należy zużyć w ciągu dnia. W przypadku twardych, trudno pęczniejących surowców (korzenie żywokostu, korzenie prawoślazu), korzystne jest po 2 godzinach maceracji, doprowadzić do wrzenia i pozostawić na dalsze 6 – 8 godzin.

Nalewka

Nalewkę otrzymuje się najczęściej przez wytrawienie rozdrobnionych ziół 60 -70% alkoholem lub winem. Po 7 -14 dniach trzymania w temperaturze pokojowej i mieszania co pewien czas, nalewkę należy zlać a pozostałość wypłukać niewielką ilością spirytusu i wycisnąć zioła.

Okład

Sporządza się z ziół zawierających śluzy, gumy i skrobię, ponieważ zioła te utrzymują długo wilgoć i ciepło. Rozdrobnione zioła zalewa się taką ilością wody, aby powstała gęsta papka. Doprowadza do wrzenia, aż otrzyma się jednolitą kleistą masę /gdy jest zbyt gęsta należy dodać trochę wody/. Po lekkim prestudzeniu – tak, żeby nie oparzyć skóry, zawija się zioła w gazę i przykłada na chore miejsce. Po czym nakrywa, najpierw ceratką lub folią, a potem watą i bandażuje. Dla efektywniejszego działania okładu, można, oprócz ziół śluzowodnych, dodać inne – o działaniu kojącym, pobudzającym – w zależności od potrzeby.

Maska ziołowa

Do zrobienia maski ziołowej potrzebne są sproszkowane zioła, naczynie emaliowane do podgrzania ziół, łopatka drewniana, serwis z ligniny lub maska wycięta z ligniny z otworem na usta. Około 2 łyżek stołowych przygotowanych ziół zalewa się letnia wodą i podgrzewa stale mieszając, aż do zagotowania. Konsystencja maski powinna być papkowata, tak, żeby można ją było łatwo rozprowadzać na skórze.

Ocet ziołowy.

Celem przygotowania octu ziołowego należy do słoika włożyć zioła i zalać je octem jabłkowym lub octem winnym i przykryć. Odstawić na 2-3 tygodnie. Po tym okresie przecedzić przez sterylną gazę i przelać do butelek. Przygotowany ocet należy przechowywać w ciemnym ii chłodnym miejscu.

Olej ziołowy.

Olej ziołowy przygotowuje się w następujący sposób: roztarte w moździerzu świeże zioła poukładać luźno w szklanym słoiku, zalać olejem słonecznikowym i nakryć gazą, słoik obwiązać. Odstawić w ciepłe miejsce na 3-4 tygodnie mieszając i wstrząsając zawartość naczynia każdego dnia. Potem odcedzić zioła od oleju i odcedzonym olejem zalać ponownie świeże zioła. Czynność tę powtarzać aż do uzyskania nasycenia oleju silnym zapachem ziół.

 Agnieszka Krizel

Please follow and like us:
Social Share Buttons and Icons powered by Ultimatelysocial
RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook