29 września 2020

Wywiad z Januszem Kaczmarkiem, dyrektorem Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu.

7 min read

 Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu otrzymała w tym roku Nagrodę Marszałka w kategorii „Ochrona środowiska naturalnego”.

 Nagrodę traktuję, jako duże wyróżnienie i docenienie pracy wszystkich leśników Pomorza i Kujaw. Lasy pokrywają niemal jedną czwartą powierzchni naszego województwa, będąc swoistym szkieletem ekologicznym i pełnią znaczącą rolę w ochronie środowiska regionu. Nasza konsekwentna praca w zakresie przestrzegania wymogów ochrony przyrody i chronienia cennych jej walorów została już wcześniej dostrzeżona przez niezależnych audytorów. Legitymujemy się dwoma rozpoznawalnymi na świecie i popieranymi społecznie certyfikatami dobrej gospodarki leśnej – FSC i PEFC.

My, leśnicy wypełniamy trudną misję łączenia trzech podstawowych funkcji lasów: przyrodniczej, społecznej i produkcyjnej. Musimy chronić cenne fragmenty przyrody, udostępniać las dla społeczeństwa i w sposób zrównoważony dostarczać drewno na rynek. Nie tylko godzimy te funkcje w sposób gwarantujący trwałość lasu i jego przyszłe użytkowanie, ale wciąż powiększamy nasze zasoby leśne. Lasów przybywa i są w coraz lepszym stanie. Choć w Lasach Państwowych regionu pracuje zaledwie 1300 leśników, to zapewniamy 40 tysięcy miejsc pracy w sektorze usług leśnych, drzewnym i innych sektorach sprzężonych. Nie zawsze ludzie zdają sobie sprawę z tego, na czym polega praca leśnika i jak odpowiedzialną rolę nam powierzono.

Dlatego jest mi niezmiernie miło, że Marszałek Województwa wraz z Kapitułą Nagród Marszałka postanowili docenić na forum nasze działania w zakresie ochrony środowiska naturalnego. Jest dla nas dużą nobilitacją znaleźć się w gronie osób i instytucji będących rozpoznawalnymi wizytówkami regionu.

 

Jakie działania podejmuje Regionalna Dyrekcja Lasów, aby chronić przyrodę na Kujawach i Pomorzu?

Chronimy przyrodę m. in. w ramach istniejących form ochrony przyrody, których znacząca cześć znajduje się właśnie w lasach. To tu znajdują się nieraz przenikające się nawzajem formy, takie jak rezerwaty, obszary Natura 2000, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, czy użytki ekologiczne. Wiele z nich powstało z inicjatywy i na wniosek leśników. Dla części gatunków zwierząt, roślin, czy grzybów objętych ochroną gatunkową lasy są kluczowym siedliskiem, bez którego nie mogłyby egzystować.

Można tutaj wymienić nasze najrzadsze – sztandarowe wręcz – gatunki ptaków drapieżnych, takie jak bielik, bocian czarny, kania ruda i czarna, puchacz czy orlik krzykliwy. Leśnicy lokalizują ich gniazda, a następnie wnioskują o utworzenie stref ochronnych wokół tych miejsc rozrodu, gdzie nie prowadzi się żadnych działań gospodarczych. Aktywnie realizujemy również czynną ochronę przyrody, polegającą na bezpośrednim wspieraniu określonych gatunków działaniami celowymi. Wymienić należy chociażby zakładanie remiz dla ptaków, wywieszanie schronów dla nietoperzy w lasach, czy wysiłki zmierzające do odbudowania leśnej populacji sokoła wędrownego, który niegdyś, jako gatunek lęgowy, praktycznie zniknął z naszego kraju. Możemy się pochwalić największą populacją gniewosza plamistego na Niżu Polskim, niejadowitego węża, którego aktywnie chronimy, tworząc specjalne miejsca na leśnych polanach, zapewniające mu schronienie oraz ułatwiające rozród i zimowanie. Chronimy także cenne fragmenty drzewostanów, stanowiące siedliska roślin chronionych i pozostawiamy martwe drewno, będące domem dla wielu gatunków owadów i grzybów.

Przykłady takich działań można by długo wymieniać, jednak my, leśnicy musimy pojmować ochronę przyrody nieco szerzej, niż tylko zachowanie poszczególnych gatunków. Gospodarując żywym tworem natury, jakim jest las, wpływamy na całe ekosystemy. Ilustracją takiego spojrzenia w skali makro jest chociażby wskazywanie lokalizacji i zagospodarowanie przejść dla zwierząt nad powstającymi drogami szybkiego ruchu, co pozwala zachować ciągłość korytarzy ekologicznych i umożliwia wędrówki zwierząt. Jako pierwsi w Polsce podpisaliśmy z drogowcami porozumienie o współpracy w tej dziedzinie, dziś nasze pomysły są wdrażane w życie w skali ogólnopolskiej.

Dlatego dla nas, ochrona przyrody nierozerwalnie wiąże się z ochroną lasu, zapewnieniem jego trwałości i odporności. W tym miejscu, w sposób logiczny, nasuwają się bezpośrednie skojarzenia z zabezpieczeniem przeciwpożarowym lasów, w którego doskonalenie zainwestowaliśmy wiele środków i wysiłku, czy stałe monitorowanie lasu pod kątem zagrożeń ze strony owadów i interweniowanie, w razie ostatecznej konieczności.

Ale chciałbym wymienić również mniej oczywiste, ale niezwykle cenne działania, których efekty będą długofalowe. Bardzo intensywnie prowadzimy szeroko zakrojone prace, zmierzające do zwiększenia różnorodności biologicznej w lasach. Zróżnicowanie gatunkowe w ekosystemach jest fundamentem ich odporności na różnego rodzaju klęski. Intensywnie przebudowujemy jednowiekowe i jednogatunkowe drzewostany sosnowe na zgodne z siedliskiem, bardziej zróżnicowane i ze znacznie większym udziałem gatunków liściastych. Na uprawach leśnych – tam gdzie sadzimy nowy las – zakładamy tzw. ogniska biocenotyczne, czyli powierzchnie, gdzie sadzimy drzewa i krzewy owoco- i nektarodajne. Są one elementem ogniskowo-kompleksowej metody ochrony lasu i stanowić będą mateczniki oraz miejsca naturalnego oporu biocenozy leśnej w przypadku zachwiania równowagi biologicznej.

Popieramy i wykorzystujemy każde, nawet najmniejsze, odnowienie naturalne, czyli młode pokolenie lasu pochodzące z samosiewu, które zawsze jest najlepiej dostosowane do lokalnych warunków. Poprzez wykorzystywanie szerokiego wachlarza gatunków, wzbogacamy ekotony – strefy przejściowe na styku różnych ekosystemów, a także poprawiamy naturalne warunki bytowania zwierzyny.

Gigantyczną pracą, która już teraz daje zauważalne efekty jest zwiększenie małej retencji leśnej, czyli zatrzymywania wody w lasach. Takie przeciwdziałanie natychmiastowemu spływowi wód opadowych ma niebagatelne znaczenie nie tylko dla ochrony przeciwpowodziowej obszarów przyległych, ale także dla przeciwdziałania skutkom suszy i wzmacniania drzewostanów osłabionych spadkiem wód gruntowych, tak dotkliwym zjawiskiem na Kujawach. Poprzez budowę i odtwarzanie różnego rodzaju urządzeń piętrzących wodę – nieraz na niewielkich ciekach i śródleśnych zbiornikach – udało nam się zwiększyć możliwości retencjonowanej wody o 2,5 miliona metrów sześc.! W ostatnich latach stworzyliśmy ponad 150 takich obiektów i wciąż budujemy dalsze.

Współczesna gospodarka leśna to tak naprawdę zarządzanie środowiskiem, które uwzględniać musi interesy nie tylko człowieka, ale i przyrody. Wymownym przykładem takiego podejścia jest gospodarowanie na obszarach Natura 2000, wolno gospodarować, ale nie powinniśmy pogarszać stanu przedmiotu ochrony i zawsze mieć w pamięci cel, jaki przyświecał podczas wyznaczania danej ostoi.

Najbardziej jednak długoterminową inwestycją związaną w ochronę przyrody jest edukacja przyrodniczo-leśna, stawiająca na młode pokolenie.

 

No właśnie, co powinniśmy robić, aby zaszczepić dzieciom i młodzieży miłość do lasów i przyrody? Jak wygląda oferta edukacyjna Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych skierowana do najmłodszych?

Jedno pokolenie lasu hodowane jest przez trzy pokolenia leśników. Zmiana zachowań ludzi jest organiczną pracą u podstaw, której znaczące efekty będą dopiero widzieć nasze dzieci. Jednak już dziś, dzięki szeroko prowadzonej od lat 90-tych edukacji leśnej w Lasach Państwowych, obserwujemy zmianę świadomości mieszkańców naszego regionu w odniesieniu do przyrody i coraz większy do niej szacunek. Choć nakłady np. na sprzątanie śmieci z lasów są wciąż duże (w naszej dyrekcji jest to prawie milion złotych rocznie), to odpadów w lasach jest mniej. Ale wciąż połowę przyczyn pożarów lasów stanowią podpalenia.

Oferta edukacyjnych Lasów Państwowych jest niezwykle ciekawa i różnorodna. Stawiamy na bezpośredni kontakt z przyrodą – las jest miłą odmianą w stosunku do szkolnej ławy i najlepszym poligonem edukacyjnym. Dlatego tak cenne są zajęcia w terenie i różnego rodzaju akcje, takie jak symboliczne sadzenie lasu. Dziś dysponujemy pokaźną bazą edukacyjną, odwiedzaną przez 100-120 tysięcy osób rocznie! Są to ośrodki edukacji leśnej, ścieżki przyrodniczo-leśne, izby leśne, leśne klasy i inne obiekty, takie jak np. parki dendrologiczne. Korzystają z tej oferty również grupy wycieczkowe, rodzinne i indywidualni turyści. Zdajemy sobie sprawę, że odwiedzających nasze lasy będzie coraz więcej, dlatego ciągle powiększamy i udoskonalamy istniejącą infrastrukturę edukacyjną. Warto wspomnieć, że edukację prowadzimy własnymi siłami i nie tworzymy na ten cel nowych etatów.

Coraz więcej ludzi ma świadomość, jak wielką rolę pełnią lasy w życiu człowieka, nawet, jeśli ich codziennie bezpośrednio nie odwiedzają. Jednak kluczem do skutecznej zmiany myślenia o środowisku są nie tylko atrakcyjne pomysły i aktywne działania edukacyjne. W pojedynkę niewiele da się osiągnąć, dlatego niezbędna jest współpraca w tej dziedzinie – ze szkołami, z samorządami, z urzędami, czy z parkami krajobrazowymi. Do dziś wspominam zaangażowanie Marszałka w organizację wydarzeń w ramach obchodów Międzynarodowego Roku Lasów i ustanowienie Roku Lasów w Województwie Kujawsko-Pomorskim w 2011 r. Tylko razem możemy zmienić myślenie obecnych i przyszłych pokoleń o środowisku naturalnym. Przysłowie mówi, że nie będzie nas, będzie las. Musimy zrobić wszystko, abyśmy mogli ten narodowy skarb zostawić naszym dzieciom i wnukom. Środowisko i lasy, jakie ujrzą, będą świadczyły o nas i o naszym szacunku dla przyrody.

 

Źródło

Please follow and like us:
Social Share Buttons and Icons powered by Ultimatelysocial
RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook